PHÒNG NGỪA BIẾN CHỨNG TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là gì?

Dạ dày vốn có nhiệm vụ tiêu hóa thức ăn bằng acid và men tiêu hóa. Ở người khỏe mạnh, cơ vòng thực quản dưới sẽ đóng kín sau khi thức ăn đi vào dạ dày, ngăn acid trào ngược lên trên.

Tuy nhiên, vì nhiều lý do – như ăn quá no, nằm ngay sau ăn, béo phì, stress, hoặc hút thuốc lá – cơ vòng thực quản không đóng kín, khiến acid và dịch vị dễ trào ngược lên thực quản.

Lúc đầu, bạn có thể chỉ cảm thấy ợ chua, nóng rát ngực, đầy hơi. Nhưng nếu tình trạng kéo dài, lớp niêm mạc thực quản vốn không được thiết kế để chịu acid sẽ bị tổn thương liên tục, dẫn đến viêm, loét, hẹp, hoặc thậm chí là biến đổi tế bào (Barrett thực quản), có nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản.

Hình 1. Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi cơ vòng thực quản dưới không đóng kín

Những biến chứng không nên xem thường

Trào ngược dạ dày thực quản không chỉ gây khó chịu mà còn có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng nếu không được điều trị đúng cách:

• Mòn men răng: do acid trào ngược lên khoang miệng, khiến răng bị ăn mòn và dễ sâu hơn.
• Viêm thực quản mạn tính: niêm mạc thực quản bị viêm, sưng đỏ, đôi khi chảy máu. Người bệnh cảm giác đau khi nuốt, nuốt nghẹn.
• Tổn thương thanh quản, viêm họng, viêm xoang: acid trào lên vùng cổ họng có thể gây khàn tiếng, ho kéo dài, viêm họng tái diễn.
• Hẹp thực quản: do sẹo sau viêm lâu ngày, khiến thức ăn khó đi xuống dạ dày, gây nghẹn.
• Barrett thực quản: tế bào niêm mạc thực quản biến đổi giống tế bào dạ dày – được xem là tổn thương tiền ung thư.

Những biến chứng này tiến triển âm thầm – người bệnh thường chỉ nhận ra khi triệu chứng đã rõ rệt hoặc điều trị khó khăn hơn.

Phòng ngừa biến chứng bắt đầu từ thói quen sống

Bệnh nhân có thể kiểm soát trào triệu chứng trào ngược nhờ thay đổi lối sống:

• Chia nhỏ bữa ăn, tránh ăn quá no hoặc ăn đêm.
• Không nằm ngay sau ăn, nên ngồi hoặc đi lại nhẹ trong 30–60 phút.
• Giữ cân nặng hợp lý, vì béo bụng làm tăng áp lực lên dạ dày.
• Tránh thực phẩm kích thích trào ngược như cà phê, rượu bia, nước ngọt có gas, đồ chiên nhiều dầu, thức ăn chua, cay,…
• Bỏ thuốc lá, vì thành phần nicotin có trong thuốc lá làm giãn cơ thắt thực quản dưới.
• Kê cao đầu giường 15–20 cm nếu thường trào ngược vào ban đêm, tạo thói quen nằm nghiên phía bên trái.
• Kiểm soát stress bằng thiền, yoga hoặc vận động nhẹ, vì căng thẳng có thể kích thích tăng tiết acid.

Hình 2. Bệnh nhân GERD nên tránh thức ăn cay nóng, các thực phẩm có tính kích thích

          4. Vai trò của thuốc trong kiểm soát trào ngược

Trường hợp thay đổi lối sống chưa đủ để kiểm soát các triệu chứng, bác sĩ thường chỉ định sử dụng thuốc ức chế bơm proton (omeprazol, esomeprazol, rabeprazol,…) để giảm nồng độ acid trong dạ dày, giúp niêm mạc thực quản có thời gian hồi phục.

Ngoài ra, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc tăng vận động tiêu hóa (như domperidon, mosaprid,…) giúp dạ dày làm rỗng nhanh hơn, giảm nguy cơ acid “ứ đọng” và trào ngược.

Thuốc ức chế bơm proton và thuốc tăng vận động tiêu hóa có thể dùng để điều trị vào kiểm soát triệu chứng GERD

Hình 4. Thuốc ức chế bơm proton và thuốc tăng vận động tiêu hóa có thể dùng để điều trị vào kiểm soát triệu chứng GERD

Điều quan trọng là người bệnh không nên tự ý mua và dùng thuốc kéo dài, vì mỗi nhóm thuốc có chỉ định và thời gian điều trị khác nhau. Việc dùng sai có thể làm mờ triệu chứng, khiến bệnh âm thầm tiến triển nặng hơn.

          5. Khi nào cần tái khám?

Nếu bạn đang điều trị trào ngược mà sau 2–4 tuần vẫn còn ợ chua, đau rát ngực, khàn tiếng hoặc buồn nôn, nên tái khám nhằm đánh giá lại hiệu quả thuốc, xem xét các yếu tố nguy cơ mới, hoặc chỉ định nội soi nếu nghi ngờ viêm loét, hẹp hoặc Barrett thực quản. Việc theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm biến chứng và điều chỉnh điều trị kịp thời – đặc biệt ở những người có triệu chứng kéo dài nhiều tháng.

          6. Kết luận

Trào ngược dạ dày thực quản không chỉ là một rối loạn gây khó chịu mà còn là bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu xem thường. Phòng ngừa không nằm ở những biện pháp phức tạp, mà ở thói quen sống đều đặn, ăn uống khoa học và tuân thủ điều trị đúng hướng dẫn y khoa. Một khi acid được kiểm soát và dạ dày hoạt động nhịp nhàng, những triệu chứng phiền toái – và cả nguy cơ biến chứng – sẽ dần lùi xa.

[SM/ARTI/176/1125]